فناوری پخت با اشعه ماوراء بنفش (UV Cure) به دلیل مزایای برجستهای مانند سرعت پخت فوقالعاده بالا، کاهش شدید یا حذف کامل ترکیبات آلی فرار (VOCs) و مصرف انرژی پایین، انقلابی در صنعت پوششدهی ایجاد کرده است. پوشش UV که بر پایه رزینهای اکریلاتی و ترکیبات فعال نوری ساخته میشود، در طیف گستردهای از کاربردها، از پوششهای چوب و خودرو گرفته تا جوهرهای چاپ، مورد استفاده قرار میگیرند.
با این حال، عملکرد نهایی این پوششها — از مقاومت مکانیکی و شیمیایی گرفته تا براقیت، چسبندگی و پایداری در برابر عوامل محیطی — تنها پس از پخت کامل (Post-Curing) آشکار میشود. بنابراین، دستیابی به عملکرد مطلوب بدون ارزیابی دقیق، سیستماتیک و استانداردشده خواص پس از پخت امکانپذیر نیست.
این مقاله بهعنوان یک راهنمای تخصصی و جامع، به بررسی روشهای استاندارد و پیشرفته برای سنجش خواص مکانیکی، شیمیایی و ظاهری پوششهای UV Cure پس از پخت میپردازد. هدف این است که با ارائه جزئیات هر آزمون، استانداردهای بینالمللی مرتبط (مانند ASTM، ISO و DIN)، شرایط اجرا و نحوه تفسیر نتایج، شما را در مسیر کسب تخصص عمیق و تصمیمگیریهای مبتنی بر داده در فرمولاسیون و کنترل کیفیت همراهی کند.
بخش اول: آزمونهای عملکردی برای سنجش دوام پوشش
ارزیابی خواص مکانیکی و فیزیکی پوششها برای تضمین دوام و عملکرد آنها در شرایط واقعی کاربرد، حیاتی است. دستیابی به این خواص مستلزم اطمینان از حداقل انرژی لازم برای دستیابی به پخت کامل (Critical Curing Energy) است که بر حسب انرژی (mJ/cm2) یا سرعت خط (m/min) اندازهگیری میشود. در این بخش، خواص کلیدی پس از پخت و روشهای اندازهگیری آنها به تفصیل بررسی میشود.
۱. ارزیابی سختی (Hardness)
سختی به عنوان مقاومت یک سطح در برابر خراش، فرورفتگی یا تغییر شکل تعریف میشود. ارزیابی دقیق سختی، شاخصی مستقیم از میزان پخت و کیفیت نهایی پوشش UV است.
-
آزمون سختی مدادی (Pencil Hardness Test):
آزمون سختی مدادی با استاندارد ASTM D3363 یک روش سریع و مقرونبهصرفه برای ارزیابی سختی سطح پوشش UV است. در این آزمون، از مجموعهای از مدادها با درجه سختی مشخص (از …2B/B/HB تا F/H/2H…) استفاده میشود که معمولاً با اعمال بار استاندارد 750 گرمی یا 1 کیلوگرمی انجام میشود. سختترین مدادی که بدون ایجاد خراش یا آسیب روی سطح پوشش کشیده شود، به عنوان سختی پوشش گزارش میشود. سختتر بودن پوشش، به عنوان مثال سختی 3H، نشاندهنده پخت کاملتر و چگالی شبکهسازی بالاتر است.
آزمون سختی پاندول (Pendulum Hardness Test):
استاندارد ASTM D4366 سختی پوشش UV را با اندازهگیری مقاومت آن در برابر تغییر شکل، بر اساس اصل میرایی نوسان (کاهش دامنه نوسان) یک پاندول در تماس با سطح پوشش، ارزیابی میکند. هرچه پوشش سختتر باشد، اصطکاک کمتری ایجاد کرده و زمان نوسان پاندول طولانیتر خواهد بود. روش Persoz حساسیت بیشتری برای پوششهای نرمتر و روش Konig برای پوششهای سختتر مناسبتر است.
-
آزمون سختی شور (Shore Hardness):
این روش، که با استفاده از سختیسنج شور (Shore hardness meter) انجام میشود، مقاومت ماده در برابر فرورفتگی را میسنجد و معمولاً در دو مقیاس A یا D گزارش میشود. این آزمون برای مواد پلیمری رایج است.
-
سختی سنجی میکرو (Microhardness):
آزمونهای سختی سنجی میکرو مانند Vickers و Knoop برای ارزیابی سختی لایههای بسیار نازک و نمونههای کوچک ایدهآل هستند. این روشها با استفاده از نیروی بسیار کم (زیر 10 نیوتن)، فرورفتگیهای ریزی روی سطح ایجاد میکنند و سپس اندازه آنها را به صورت نوری اندازهگیری میکنند.
۲. ارزیابی انعطافپذیری (Flexibility)
انعطافپذیری به توانایی پوشش در برابر ترکخوردگی ناشی از خمش بستر اشاره دارد. این خاصیت برای کاربردهایی که بستر ممکن است در طول عمر خود دچار تغییر شکل شود، بسیار مهم است.
استاندارد ASTM D522 دو روش اصلی برای سنجش انعطافپذیری ارائه میدهد: استفاده از سنبه مخروطی و سنبههای استوانهای با قطرهای مختلف (به عنوان مثال، در محدودهی 2 تا 32 میلیمتر).
فرمولاتور باید تعادلی دقیق بین سختی و انعطافپذیری برقرار کند. برای مثال، پوششهای حاوی پلییورتان اکریلات میتوانند انعطاف پذیری بالایی از خود نشان دهند.
۳. مقاومت به خش و سایش (Abrasion Resistance)
مقاومت به سایش، توانایی یک پوشش برای مقاومت در برابر فرسودگی ناشی از اصطکاک و سایش مداوم است.
-
آزمون Taber Abraser:
(استاندارد ASTM D4060) یک روش سریع برای سنجش این خاصیت است. در این آزمون، کاهش وزن پوشش پس از تعداد مشخصی سیکل یا تعداد سیکل لازم برای از بین رفتن پوشش، به عنوان شاخصی از مقاومت به سایش سنجیده میشود.
-
سایر آزمونهای سایش:
علاوه بر آزمون Taber، روشهای تخصصی دیگری نیز برای ارزیابی مقاومت به سایش به کار میروند:
-
- آزمون RCA: در این تست، مقاومت پوشش UV در برابر سایش یک نوار کاغذی (RCA paper) تحت بار مشخص (مانند 175 گرم) برای تعداد معینی از چرخهها ارزیابی میشود.
- آزمون سایش با پشم فولادی (Steel Wool): در این روش، مقاومت سطح در برابر سایش با پشم فولادی تحت وزن مشخص (مانند 1 کیلوگرم) برای تعداد دورهای معین سنجیده میشود.
- آزمون مارتیندیل (Martindale): این دستگاه سایش را تحت بارهای مشخص (مانند 4N یا 6N) برای تعداد سیکلهای تعریفشده (مثلاً 160 سیکل) شبیهسازی میکند.
- آزمون پین (Pin Test): مقاومت در برابر خراش یا سایش متمرکز را با استفاده از یک پین تحت بارهای مختلف (مانند 1، 2 یا 3 کیلوگرم) اندازهگیری میکند.
۴. ارزیابی چسبندگی (Adhesion)
چسبندگی، به معنای قدرت پیوند بین پوشش و بستر (یا بین لایههای مختلف پوشش)، یکی از حیاتیترین خواص است.
- آزمون نوار چسب (Tape Test): یک روش رایج، استفاده از چاقو برای ایجاد خراشهای متقاطع (Cross-Hatch) و سپس اعمال و کندن یک نوار چسب استاندارد (مانند نوار 3M) است.
- ارزیابی: نتیجه بر اساس درصد سطح کنده شده از پوشش رتبهبندی میشود. به عنوان مثال، نتیجه ایدهآل «بدون کنده شدن سطح يا بدون پوسته پوسته شدن» (No peeling) یا «کنده شدن کمتر از 5 درصد» (peeling ≦ 5%) است.
۵. سنجش براقیت (Gloss)
براقیت، معیاری از توانایی سطح پوشش در بازتاب آینهای (specular reflection) نور تابشی است. هرچه میزان بازتاب نور بیشتر باشد، براقیت بالاتر است.
- ابزار اندازهگیری: این خاصیت به سادگی با استفاده از یک دستگاه براقیتسنج (Gloss meter) اندازهگیری میشود.
۶. مقاومت در برابر زردگرایی و هوازدگی (Yellowing/Weatherability)
پوششهای UV Cure، به خصوص در کاربردهای خارجی یا در معرض نور شدید، باید مقاومت خوبی در برابر زردگرایی و تخریب ناشی از هوازدگی داشته باشند.
- آزمون QUV: برای شبیهسازی تسریعشدهی شرایط هوازدگی، از دستگاه تست هوازدگی تسریعشده UV (QUV) استفاده میشود.
- ارزیابی: تغییر رنگ ناشی از تست QUV، پخت بیش از حد (Over curing) یا قرار گرفتن در معرض نور خورشید را میتوان به صورت چشمی یا با دقت بالا با استفاده از دستگاه رنگسنج (Colorimeter) ارزیابی کرد.
بخش دوم: خواص شیمیایی و روشهای تحلیلی پیشرفته
برای مطالعه دقیق خواص شیمیایی (مانند مقاومت در برابر آب جوش) و روشهای تحلیلی پیشرفته، میتوانید به مقاله بعدی ما با عنوان “راهنمای تخصصی تحلیلهای پیشرفته پوششهای UV Cure” مراجعه کنید. در آنجا به مباحثی نظیر مقاومت شیمیایی، FTIR، DMA و GC-MS خواهیم پرداخت.
ماران تجارت: تامین کننده تخصصی مواد اولیه رزینهای UV Cure
شرکت ماران تجارت به عنوان واردکننده مستقیم مواد اولیه شیمیایی، طیف کاملی از مواد اولیه تولید انواع رزینهای UV Cure را از برندهای معتبر بینالمللی مانند Evonik و BASF به صورت فروش پروفرمایی و از برند مطرح چینی Guangdong Haohui New Materials CO.,Ltd به صورت فروش ریالی با قیمت رقابتی و تضمین اصالت کالا تامین میکند.
برای دریافت مشاوره فنی و بازرگانی و خرید مواد اولیه، میتوانید از طریق شمارههای زیر با کارشناسان ما تماس بگیرید.
پرسش و پاسخهای متداول
-
آیا سختی بالاتر همیشه به معنای پوشش UV بهتر است؟
خیر. سختی بالاتر ممکن است منجر به شکنندگی و کاهش انعطافپذیری شود. انتخاب سختی مناسب به نوع کاربرد بستگی دارد.
-
چرا باید از آزمونهای مختلف برای سنجش سختی استفاده کرد؟
هر آزمون جنبه متفاوتی از سختی را میسنجد. آزمون سختی مداد برای سختی سطحی و مقاومت به خراش مناسب است، در حالی که آزمون پاندول مقاومت ویسکوالاستیک و مقاومت به تغییر شکل را اندازهگیری میکند.
-
چگونه نانوذرات میتوانند مقاومت به سایش را بهبود بخشند؟
نانوذرات با تقویت ساختار پلیمری، استحکام کششی و مقاومت به سایش را به طور چشمگیری افزایش میدهند. به عنوان مثال، افزودن مقدار کمی نانوالیاف آرامید (ANFs) میتواند استحکام کششی را تا حدود 50 درصد و کرنش در نقطه شکست را تا 5 برابر افزایش دهد.
